O acoso escolar ou bullying é un tipo de maltrato verbal, modal, psicolóxico e mesmo físico; deliberado e continuado que recibe un menor por parte doutro ou outros, que se comportan con el/ela cruelmente co fin de sometelo, intimidalo ou obter algo mediante chantaxe.

Trátase dun proceso de abuso e intimidación sistemática por parte dun neno/a ou adolescente cara a outro/a que non ten posibilidade de defenderse e que adoita darse no ámbito escolar.
Neste proceso participan tres actores principais:

O acosador/é (Bully) é o que leva a cabo a conduta violenta. Pode ser de moi distinta índole dende insultos (relacionadas co aspectos físico, forma de ser da vítima), burlas, ameazas, rumores de corredor, vía teléfono móbil ou en redes sociais, roubos, agresións físicas... co fin de ridiculizar e illar a vítima.

O perfil do acosador pode ser moi variado. Poden ser nenos "malcriados" que non se lles ensinou a respectar as normas, e carecen de empatía e respecto cara ao outro, ou inseguros, con necesidade de chamar a atención e reafirmarse exercendo violencia sobre outros máis débiles, e o grupo. Tamén poden ser nenos que sofren situacións de violencia no fogar, abandono ou baleiro emocional que lles produce dificultade á hora de controlar os seus impulsos violentos e a agresividade.

A vítima ou vítimas son os que se converten no branco da agresión. Ao ser un proceso que se prolonga no tempo, acaba minguando a súa autoestima e seguridade persoal, chegando a causar graves danos psicolóxicos na persoa, ademais de illamento e dificultades para a súa integración social.

O resto do grupo; son os espectadores pasivos do acto de violencia, que observan ou mesmo acaban participando ou apoiando a agresión. As razóns desta pasividade son moi diversas. Pode ser que gocen e non sexan conscientes da magnitude do dano causado, ou por medo a converterse no novo branco da agresión ou ben por carecer de habilidades sociais para evitalo.

Outros actores que tamén están implicados indirectamente son os centros escolares, que aínda que cada vez están máis sensibilizados con este tema aínda teñen dificultades para detectar estas situacións; e as familias que na maioría dos casos non son conscientes da situación ou non saben como axudar ao seu fillo (xa sexa acosado ou acosador) recorrendo a estratexias pouco efectivas, e habitualmente negativas.

Hai diferentes tipos de acoso escolar que están interrelacionados e adoitan darse varios tipos ao mesmo tempo:
-Físico; empuxóns, patadas, agresións con obxectos, malleiras... Se exerce forza física directa contra a vítima.
-Psicolóxico; é o máis habitual e difícil de detectar. Adóitase levar a cabo verbalmente a través de insultos, alcumes, burlas, xestos hostís, menosprezos en público...
-Social: trata de illar do grupo a vítima.
-Ciberacoso; con ao auxe das novas tecnoloxías e redes sociais xurdiu este novo tipo que ten lugar en internet, a través de redes sociais.

É complicado saber con exactitude cantos nenos e adolescentes sufriron ou sofren estas agresións xa que xeralmente se adoita silenciar. Tanto a vítima, como o grupo adoita gardar silencio ao respecto e é moi difícil que se chegue a denunciar a profesores ou familiares. Calcúlase que aproximadamente a metade dos nenos de entre 9 e 14 anos participaron nalgunha situación de bullying e o 90% foron testemuñas dunha conduta deste tipo no seu ámbito.

Segundo diferentes estudos elaborados por especialistas e estudos realizados polo departamento de Psicoloxía Preventiva da Universidade Complutense en colaboración co Instituto da Xuventude (INJUVE), o acoso sucede diariamente e dáse fundamentalmente entre alumnos de idades comprendidas entre 6 e 17 anos. A idade de maior risco de aparición da violencia sitúase entre os 11 e os 15 anos, porque é cando máis cambios se producen.
É difícil detectar que un menor está sendo vítima de acoso escolar e aquí xogan un papel determinante os pais e os profesores que deben observar e estar moi alerta. Un neno que está a ser acosado pode experimentar cambios de estado de ánimo (apatía, tristura), retraemento social, actitude de rebelión constante, trastornos do sono, temor a ir ao colexio... Nos pre-adolescentes ademais pode darse un aumento da agresividade, trastornos de alimentación e absentismo escolar.

O acoso escolar e a violencia escolar ten graves consecuencias psicolóxicas e sociais; as máis directas para a vítima ata o punto de influír no desenvolvemento da súa autoestima e personalidade. Dos afectados por casos graves, un 54% presenta síntomas de estrés postraumático, un 55% sofre depresión e un 53% ten unha imaxe negativa de si mesmo, segundo o Estudo Cisneros sobre o tema.

O agresor, se a súa acción non ten consecuencias, aprende un xeito ilexítimo de alcanzar os seus obxectivos a través do abuso e a violencia.

E tamén hai consecuencias para o grupo, que acaba asumindo e tolerando os comportamentos violentos como "o normal" sen intervir nin tomar partido e insensibilizar se ante as situacións de inxustiza. É necesario conseguir romper esa "lei de silencio" que fai tan complicado sacar á luz este tipo de agresións. O abuso non é "normal", nin "se trata só de bromas". É importante ensinar os espectadores pasivos a que cando vexan que un compañeiro está nesa situación desfavorable llo digan ao seu profesor. A violencia, física ou moral, e o abuso non se poden consentir. É importante que tanto nenos coma adolescentes coñezan que actitudes e condutas non teñen que permitir nas súas relacións cos iguais e tamén coas persoas adultas.

O período escolar é unha etapa absolutamente clave, tanto na infancia, como na adolescencia e pode marcar de forma positiva ou moi negativa a personalidade e desenvolvemento dos menores. É por isto que é de grande importancia que as relacións que se establezan tanto entre compañeiros coma entre nenos e profesores sexan sas e beneficiosas para o neno/nena. As situacións de abuso ou agresión non só danse entre compañeiros de clase, se non tamén poden darse casos de abuso, e isto é moito máis grave, por parte de profesores/ás cara a alumnos (e á inversa). A detección destes casos de abuso por parte de profesores, pode ser aínda máis complicada, se o neno non o conta; pero os métodos de detección son os mesmos.

Nos últimos anos foise tomado conciencia da gravidade do problema e poñendo en marcha estratexias para a súa prevención temperá e detección. En ambos os dous casos, os pais e os centros educativos poden realizar un importante labor neste sentido.

Os pais deben ser observadores e apoiar emocionalmente os seus fillos, manter a calma e darlles estratexias de defensa e solución de conflitos de forma pacífica, mantendo un estreito diálogo e comunicación cos profesores.
Os colexios pola súa banda teñen un papel fundamental. Resulta clave, que pais, profesores e compañeiros cooperen para a detección do bullying e conseguir combatelo a tempo.

Os centros deben formar os seus profesores na materia e en temas como a mediación e a resolución pacífica de conflitos.

En moitas ocasións o agresor tamén é vítima e non serve de nada castigalo sen máis. Os profesores deben buscar as causas e os comportamentos que a provocan, traballando cos pais e familias (tanto da vítima coma do bully). É importante establecer códigos e pautas na aula para formar nenos responsables, que sexan conscientes dos seus actos e das consecuencias destes; ademais de estimular as habilidades sociais, o desenvolvemento da empatía, a solidariedade e a convivencia.

É importante que os Centros escolares revisen o seu Regulamento de Convivencia e desenvolvan actividades para favorecer o bo ambiente baseado no respecto ao outro e á diferenza. Ademais de tomar medidas reais para detectar estas situacións a través de cuestionarios anónimos, consellos/ asembleas de clase... por exemplo. E tras a súa detección, ser capaces de manexar este tipo de problemas de forma eficaz e positiva.